Home / Moj Beograd / Istorija / Novo groblje

Novo groblje

Foto: Nenad Marjanović

Na njemu postoji 1.500 vajarskih dela od 130 najznačajnijih umetnika sa ovih područja – Za kulturno-istorijsko dobro od velikog značaja za Srbiju proglašeno je 1983. godine – Od osnivanja do danas, za 131 godinu sahranjeno je oko 340.000 ljudi

Najveći deo beogradske pameti, hrabrosti, iskustva ljudi kroz istoriju, čiji je život utkan u građanski identitet prestonice, svoj mir našao je na Novom groblju. Svi jednaki, jedni do drugih leže glumci, vojskovođe, krojači, književnici, trgovci, pevači, pravnici, obućari, inženjeri, pekari, kompozitori … U ovom gradu mrtvih, za 131 godinu koliko postoji, sahranjeno je oko 340.000 ljudi.

U toku ovogodišnje manifestacije „Dani evropske baštine” na Novom groblju u Ruzveltovoj ulici sutra od 11 časova organizuje se turistička tura „Veliki ljudi široke duše” – priča o zadužbinarima, dobrotvorima i humanistima sahranjenim na ovom groblju.

Novo groblje je muzej na otvorenom sa 1.500 vajarskih dela od 130 najznačajnijih umetnika. Svoj pečat ostavili su Ivan Meštrović, Đorđe Jovanović,

Toma Rosandić, Sreten Stojanović, Petar Palavičini, Nebojša Mitrić, Risto Stijović, Živojin Lukić, Simeon Roksandić, Roman Nikolajevič Verhovski, Olga Jevrić, Đovani Bertoto, Oto Logo, Petar Ubavkić, Lojze Dolinar, Stevan Bodnarov, Oskar Barbelja, Nikola – Koka Janković…

Za kulturno-istorijsko dobro od velikog značaja za Srbiju proglašeno je 1983. godine. Od 2004. član je „Udruženja kulturno značajnih grobalja Evrope”, a odnedavno i „Evropske rute grobalja”.

Na Novom groblju ističu se tri arhitektonsko-memorijalne celine: Arkade i Aleja velikana izgrađene od 1926. do 1927. godine i Aleja zaslužnih građana nastala 1965. po projektu arhitekte Svetislava Ličine.

Aleja velikana prva je prostorna celina na Novom groblju namenjena sahranjivanju ličnosti od posebnog nacionalnog značaja. Ima 25 grobnica i 3 kapele sa 113 sahranjenih.

– Tu su Dimitrije Tucović, general Miloš Vasić (ministar vojske i mornarice, konstruktor prve domaće moderne ručne bombe „vasićka”), književnik Petar Kočić, patriota Stevan Vladislav Kaćanski čije su ime mnogi zaboravili. Na nekadašnjem Tašmajdanskom groblju imao je običnu ploču, ali mu je Beogradska opština podigla prigodan spomenik. Na njemu se nalaze stihovi koji su pravo zaveštanje srpskom rodu i glase: „Sve što imam – to je tvoje, sve što imam – tebi dajem, sa slađanim uzdisajem, sve misli, pesme moje” – citira reči uklesane u večnost dr Violeta Obrenović, istoričar umetnosti u JKP „Pogrebne usluge”.

U blizni počivaju Milan Kujundžić Aberdar, dobrotvor Ilija Milosavljević Kolarac, naučnik Jovan Cvijić, dobrotvor Velimir Mihailo Teodorović (osnivač zadužbine „Velimirijanum” i vanbračni sin kneza Mihaila Obrenovića), kompozitor Stevan Hristić, inženjer i gradonačelnik Beograda Miloš Savčić, kompozitor Kornelije Stanković, arhitekta Branislav Kojić (autor Paviljona „Cvijeta Zuzorić”), heroina Prvog svetskog rata Milunka Savić…

– Spomenici pored kojih se zastaje posvećeni su Živojinu Mišiću, vojvodi Putniku i Branislavu Nušiću. Nušić je za života podigao kapelu u obliku piramide. Kažu da je to uradio namerno jer se zbog oštrog jezika zamerio mnogima pa je želeo da ima spomenik koji se teško može oskrnaviti. Kapelu je inače podigao za svog sina Strahinju Bana koji je poginuo kao pripadnik jedinice 1.300 kaplara. Mnogi smatraju da je Nušić kao mason spomenik načinio u obliku piramide, masonske oznake, ali to niko ne može da posvedoči – kaže Obrenovićeva.

Arkade nose ime po prvobitnom projektu, gde je umesto postojećeg zida trebalo da budu lukovi (arkade) i tu su grobnice značajnih ličnosti iz društveno-političkog života i imućnijih građana.

– Serdar Janko Vukotić, Nikola Pašić, Sreten Stojanović – vajar; Svetlana Velmar Janković, književnica, i Milenko Vesnić (pravnik, političar i diplomata)… Vesnić je bio izuzetna ličnost, ali je i on nažalost zaboravljen. Od najveće bede i siromaštva uzdigao se do mesta profesora međunarodnog prava, ministra inostranih poslova i predsednika vlade. Zahvaljujući braku sa američkom milionerkom Blanš Ulman, obezbedio je povoljne kredite za izgradnju infrastrukture u gradu i Srbiji, a uspeo je i da od predsednika Vilsona dobije nekoliko miliona dolara za pomoć srpskoj vojsci u Prvom svetskom ratu. Njegovu bistu uradio je Ivan Meštrović – objašnjava Obrenovićeva.

U centralnom delu groblja je Crkva Svetog Nikole iz 1893. godine. Podigli su je, kao zadužbinu i nadgrobnu crkvu, Draginja i Stanojlo Petrović. Urađena je po projektu arhitekte Svetozara Ivačkovića, ikonostas je oslikao akademski slikar Stevan Todorović, a freske Andrea Domeniko po nacrtima Petra Ranosovića. Crkva je dugo bila parohijska pa su se, do izgradnje hrama Svetog Lazara na Bulbulderu, ispred nje organizovali i vašari, a u njoj krštenja i venčanja.

Nedaleko je spomenik koji dominira ovim delom groblja. Na parceli trgovca i dobrotvora Joce Jovanovića Šapčanina, italijanski autor Ganesa Đenova izradio je žensku figuru u krinolini. Na grobnici Matije Bana i Steve i Poleksije Todorović nalaze se Muze književnosti i Muze slikarstva, a na grobnici književnika i političara Andre Nikolića i najstariji reljefi na groblju. Radio ih je Đorđe Jovanović. Na jednom reljefu urađene su figure Andrinih četvoro dece umrlih u roku od dva meseca od difterije. Na grobnici se nalazi prelomljeni stub. On označava prekid loze jer je i njegov stariji sin Dušan poginuo.

– Andra je kao predsednik Skupštine mogao da skloni sina iz vojske, ali nije. Dušan se vratio sa studija iz Pariza i dobrovoljno prijavio u vojsku, a otac ga je dočekao rečima „Otadžbina ne može da čeka”. Dušan je stradao 1914. na Suvoboru – kaže Marina Račić, saradnik u Info centru JKP „Pogrebne usluge”.

Aleja zaslužnih građana zauzima centralni deo Novog groblja. Od osnivanja ovde je sahranjeno 716 ljudi sa svih meridijana bivše Jugoslavije – veličina koje su dale ogroman pečat za razvoj nacionalne istorije i kulture.

 

Vojna groblja

– Francusko

– Italijansko

– Bugarsko

– Austrougarsko iz Prvog svetskog rata

–  Britansko (Komonvelta) iz Drugog svetskog rata

– Ruski nekropolj na kome počivaju ruski emigranti koji su došli u Srbiju posle Oktobarske revolucije

Sa Tašmajdana na „Vladanovac”

Novo groblje osnovano je 1886. godine i predstavljalo je arhitektonsko i urbanistički uređeno groblje na području tadašnje Srbije. Na uređenju i otvaranju radili su predsednici Beogradske opštine Žarko Karabiberović, Vladan Đorđević i Mijailo Bogićević. Posebno zaslužan za lokaciju na koju je izmešteno staro tašmajdansko je Vladan Đorđević.  Zbog njega su Beograđani tog vremena Novo groblje nazivali „Vladanovac”, negodujući zbog udaljenosti od centra grada. Problem je rešen uvođenjem prvog tramvaja na konjsku vuču, čija je jedna od linija povezivala Terazije sa Novim grobljem.

Ono se tada prostiralo na oko dva hektara (danas zauzima više od 30), uređeno je 16. avgusta 1886. godine, a već sutradan na njemu je sahranjen Dragutin, sin Veljka Dimića, baštovana.

 Izvor: politika.rs

Vezani članci

Dom Jevrema Grujića: Prvi beogradski spomenik kulture

Zgrada u Svetogorskoj ulici broj 17 sagrađena je 1896. za istaknutog srpskog političara, državnika i …

Ostavite odgovor

Vaša adresa e-pošte neće biti objavljena. Neophodna polja su označena *

Unesi captcha *

Powered by keepvid themefull earn money